D Vitamini, Neye Göre, Kime Göre? – Diyetisyen Betül Ay Yılmaz

D Vitamini, Neye Göre, Kime Göre?

ileBetül Ay Yılmaz

D Vitamini, Neye Göre, Kime Göre?

Vitamin D, Türkiye’ de her on kişiden dokuzunda eksikliği görülen bir vitamindir. Vitamin D durumunu değerlendirmek için serum 25 hidroksi(OH) vitamin D düzeyi ölçülmelidir. Vitamin D düzeyi: >30 ng/ml durumunda yeterli vitamin D düzeyi, 20-30 ng/ml vitamin D yetersizliği, <20 ng/ml vitamin D eksikliği, <10 ng/ml ciddi vitamin D eksikliği kabul edilir, >150 ng/ml olduğu durumlarda ise vitamin D zehirlenmesi söz konusudur.

Vitamin D içeren besin sayısının az olması nedeniyle, bu vitaminin az bir kısmı (%10- 20) ciğer, somon, yumurta gibi hayvansal gıdalar ile alınır. Önemli bir kısmı (%80-90) UVB ışınları etkisiyle ciltte sentezlenir. Sentez için cilde direkt güneş ışını teması gereklidir.  Ülkemizin bulunduğu enlemde vitamin D sentezi Mayıs-Kasım ayları arasında gerçekleşir. Uygun ışın açısı saat 10.00-15.00 arasında olduğundan, D vitamini sentezi için bu saatlerde güneşe çıkılması önerilir.

Güneş Koruyucular Sentezi Engelliyor

Yazın uygun saatlerde tüm vücudun bir tam gün güneş ışığı ile teması durumunda, deride, ağız yoluyla alınan yaklaşık 20000 IU vitamin D dozuna eşdeğer düzeyde vitamin D sentezi gerçekleşir. Sadece el, kol ve bacakların güneşe maruz kalması durumu ise yaklaşık 3000 IU vitamin D sentezi sağlar. Ayrıca güneş koruyucu kremlerin kullanılması güneş ışınlarının deriye ulaşmasını engellemektedir. Otuz faktörlü güneş koruma (sun protection factor, SPF) kremlerin ciltte D vitamini üretimini %95-98 oranında azalttığı bilinmektedir. Sekiz SPF güneş kremlerinin bile kandaki D vitamini düzeyini dramatik olarak azalttığı bidirilmiştir. Yaşlılarda UV sonrası D vitamini yapma kabiliyetinin 30 yaş altı erişkinlere göre dörtte bir ila beşte bir azalmış olduğunu gösteren kanıtlar mevcuttur. Cam ve tül arkasından güneşlenme de vitamin D sentezini engeller.

Vitamin D Eksikliği Riski Yüksek Olan Gruplar

Yaşlılar, ­ koyu cilt rengine sahip olanlar, ­ obezite, ­ vitamin D metabolizmasını hızlandıran ilaç kullanımı, ­güneşe yetersiz maruziyet, ­ osteoporoz, ­spontan (beklenmeyen) kırık oluşumu, ­ osteomalazi, ­ malabsorbsiyon sendromları, ­ kronik böbrek yetmezliği, ­ kronik karaciğer hastalıkları, ­ hiperparatiroidi gibi hastalıkları olanlar risk grubundadır.

D vitamini Emilimini Engelleyen Hastalıklar

Bazı hastalıklar  barsaklarda D vitamini emilimini engeller. Çölyak hastalığı, Crohn hastalığı ve kistik fibrozis bu hastalıklar arasında sayılabilir. Mide veya barsakların bir kısmının çıkarıldığı veya aşırı şişmanlık tedavisinde uygulanan gastrik bypass ameliyatları sonrasında da D vitamini eksikliği görülebilir. Çoğu hastada eksiklik semptomları kas ağrılarına sebep olduğundan fibromiyalji gibi değerlendirilebilir. Bir çalışmada D vitamini eksikliğinin kişilerin yorgunluk, gündüz uykululuk hali ve fiziksel aktivite düzeyleri ile ilişkisi incelenmiş ve bağlantılı oldukları doğrulanmıştır.

D vitamini Emilimini Engelleyen İlaçlar

Kortizon tedavileri kalsiyum emilimini ve D vitamini metabolizmasını bozarak osteoporoza yol açabilir. Obezite tedavisinde kullanılan orlistat ve kolesterol düşürücü ajan olarak kullanılan kolestiramin, D vitamininin barsaklardan emilimini engellerler. Epilepsi tedavisinde kullanılan fenobarbital ve fenitoin içeren ilaçlar D vitamininin karaciğerde etkin forma dönüşmesine engel olarak etkinliğini azaltır.

Gebelikte D vitamin Eksikliği ve Etkileri

Son yıllarda yapılan çalışmalarda; gebelikte  D vitamin eksikliğinin bebekte kalsiyum eksikliği ve kemik ve diş deformiteleri yanında eklampsi/preeklampsi, düşük doğum ağırlığı/prematüre doğum, doğumsal katarakt, çocuklarda Tip 1 diyabet, multiple skleroz, bipolar bozukluk, depresyon, astım, mental retardasyon (zihinsel gerilik) sıklığında artma gibi sorunlarla ilişkili olabileceği üzerinde durulmaktadır.

Ayrıca D vitamininin bebeğin beyin ve immün sistem gelişimini etkilediği ileri sürülmektedir. Gebelikte D vitamini yetmezliğinin yenidoğan üzerindeki etkileri kalıcı olabilir ve daha sonradan verilecek D vitamin desteği ile tam olarak düzeltilemeyebilir. Bu durum özellikle beyin ve immün sistem gelişiminde önemlidir.

Yapılan araştırmalarda; D vitamin seviyesi düşük olan annelerde sezaryen oranı yüksek bulunmuştur. Preeklampsi riski 5 kat, gebelik diyabeti riski 3 kat, bakteriyel vajinozis riski 2 kat artmış bulunmuştur.

D Vitamini Eksikliğinin Tedavisi

D Vitamini preparatları ile yapılır. Ülkemizdeki preparatlar, ya sadece D vitamini, veya kalsiyum ya da multivitaminlerde içerirler. D vitamini damla, şurup, draje, kapsül, çiğneme tableti, efervesan tablet ve ampül şeklinde piyasada bulunmaktadır. Kullanılan ürünün çeşidi ve içeriği son derece önemlidir ve kişiye özel olmalıdır. İçeriğinde yağ bulunmayan formülalar emilmez. Alınması gereken doz D vitamini eksikliğinin nedenine ve ciddiyetine göre değişebilir, bu nedenle sağlık profesyonelinize danışmalısınız. D vitamininin barsakdan emilmesiyle ilgili sorun yaşayanlara D vitamini enjeksiyonla verilir.

Vitamin D eksikliği Nedeniyle Tedavi Alan Hastaların Takibi

Vitamin D eksikliği nedeniyle tedavi başlanan hastalarda tedavinin başlangıcından 8 hafta sonra serum 25(OH) D düzeyi ölçülmelidir. Sonucuna göre, tedavinin devamı veya idame dozuna geçilmesi yönünden karar verilmelidir. Yüksek doz tedaviye bilinçsizce devam edilmesi durumunda kan kalsiyumu kontrolden çıkabilir. Bu da vücutta pek çok sistemde olumsuz etkilere yol açar.

Uzm.Dyt.Betül AY YILMAZ

Referanslar:
https://www.saglik.gov.tr/TR,11161/gebelere-d-vitamini-destek-programi-rehberi.html
http://www.turkendokrin.org/files/METABOLIK_KH_BOOK_web(1).pdf
http://www.turkendokrin.org/index.php?func=hastalar_icin&inside=hastalar_icin_detay&id=10
http://www.journalagent.com/abantmedj/pdfs/ABANT-75010-REVIEW-UCAN.pdf
http://www.ftrdergisi.com/uploads/pdf/pdf_3958.pdf
http://www.turkbiyokimyadernegi.org.tr/dosyalar/belgeler/panel/Vitamin-D-ali-unlu.pdf
http://www.turkosteoporozdergisi.org/archives/archive-detail/article-preview/agin-pandemisi-d-vitamini-eksikligi-ve-yetersizlig/8127

 

 

 

 

Yazar hakkında

Betül Ay Yılmaz administrator

Bir cevap yazın